Öteki ne sıfatı ?

Öteki Ne Sıfatı? Ekonominin Dilinde Kimlik, Seçim ve Ayrışma

Bir ekonomist için her analiz, bir seçim hikâyesidir. Kaynaklar sınırlıdır; dolayısıyla her tercih, bir vazgeçişi de içinde taşır. Ancak bu seçimler yalnızca üretim ya da tüketimle sınırlı değildir; aynı zamanda kimliklerin, aidiyetlerin ve ötekilerin de şekillendiği alanlardır. Ekonomik sistemler, yalnızca malları değil, değerleri ve rollerimizi de dağıtır. Peki, “öteki” dediğimiz kavram bu denklemde nasıl bir yer tutar? Öteki ne sıfatı? sorusu, aslında piyasanın görünmeyen elinin toplumsal yansımalarını anlamak için güçlü bir metafordur.

Ekonomik Dilin İçinde “Öteki” Kavramı

Ekonomi, yüzeyde objektif gibi görünür; rakamlar, oranlar, verimlilik hesapları… Ancak derinlemesine incelendiğinde, bu dilin içinde bir değer hiyerarşisi gizlidir. “Verimli” olan, “kârlı” olan, “rekabetçi” olan makbuldür. Peki ya geride kalan? İşte burada öteki devreye girer. Piyasanın içinde yer bulamayan her birey, her fikir, her alternatif, sistemin “ötekisi” haline gelir.

Öteki bu anlamda bir sıfat değil, bir sonuçtur. Yani “öteki olmak”, tıpkı ekonomik dışlanma gibi, sistemin doğurduğu bir kimliktir. Kapitalist düzen, kazananları parlatırken kaybedenleri görünmez kılar. Böylece piyasanın dili, hem ekonomik hem de toplumsal ayrışmayı meşrulaştırır.

Piyasa Dinamikleri ve Sosyal Ötekileşme

Piyasalar yalnızca fiyatları değil, kimlikleri de belirler. Gelir dağılımındaki eşitsizlik, zamanla bir statü göstergesine dönüşür. Tüketim kalıpları, toplumsal aidiyetin bir simgesi haline gelir. Bir bireyin ne satın aldığı, nerede yaşadığı, hangi hizmetlere eriştiği artık ekonomik olduğu kadar sosyaldir de.

Bu noktada “öteki ne sıfatı?” sorusu, piyasanın insana verdiği değerin sorgulanmasıdır. Çünkü ekonomik sistem, bireyleri verimlilik düzeyine göre sıralarken, insanın öz değerini ölçülebilir bir değişkene indirger. Ötekilik, işte bu matematiksel indirgeme sürecinin insani sonucudur.

Bir üretim hattında yer bulamayan işçi, bir iş modeline uymayan girişimci, bir pazarda rekabet edemeyen küçük üretici… Hepsi sistemin görünmeyen ötekileridir. Bu nedenle “öteki” kavramı, sadece sosyolojik değil, aynı zamanda ekonomik bir olgudur.

Bireysel Kararların Makro Sonuçları

Ekonomi teorileri, bireylerin rasyonel davrandığını varsayar. Oysa gerçekte, seçimler yalnızca fayda maksimizasyonuyla değil, kimlik arayışıyla da şekillenir. Bir birey, tüketim tercihleriyle ait olmak istediği grubu seçer; ya da tam tersi, sistemin dışında kalmayı tercih ederek “öteki” olmayı kabullenir.

Bu bağlamda öteki, bazen bir dışlanmış değil, bir direniş biçimidir. Alternatif ekonomik modellerin (örneğin dayanışma ekonomilerinin, yerel üretim ağlarının, kooperatiflerin) yükselişi, piyasa içinde ötekileştirilen grupların kendi söz hakkını arayışının göstergesidir.

Ekonomik anlamda “öteki”, sistemin dayattığı homojenliği reddeden her bireyi temsil eder. Bu da ekonominin yalnızca rakamlardan ibaret olmadığını, etik ve insani bir boyut taşıdığını kanıtlar.

Toplumsal Refah ve “Öteki”nin Gölgesi

Toplumsal refah, yalnızca kişi başına düşen gelirle ölçülmez. Asıl soru, o gelir nasıl paylaşılıyor ve kimler dışarıda kalıyor? Eğer bir ekonomide “öteki” çoksa, bu sistemin adalet mekanizmasının zayıf olduğunu gösterir. Çünkü sürdürülebilir kalkınma, yalnızca büyümeyi değil, kapsayıcılığı da gerektirir.

Bir toplumun refahı, ötekilerin görünürlüğüyle doğru orantılıdır. Yoksulların, işsizlerin, küçük üreticilerin, göçmenlerin hikâyeleri istatistiklerde yer bulmuyorsa, ekonomi insanlığını kaybediyor demektir. Bu nedenle “öteki ne sıfatı?” sorusu, bir vicdan muhasebesine dönüşür: Ekonomi, kimleri unutuyor?

Geleceğe Dair: Ötekiyi Tanıyan Bir Ekonomi Mümkün mü?

Geleceğin ekonomik sistemleri, belki de “ötekisiz” bir düzen arayışına girmek zorunda kalacak. Yapay zekâ, otomasyon ve dijitalleşme, milyonlarca insanı üretim zincirinin dışına itme potansiyeline sahip. Bu da yeni bir ötekilik dalgası yaratabilir. Ancak aynı zamanda, paylaşım ekonomisi, yeşil üretim ve etik yatırım modelleriyle daha kapsayıcı bir sistem kurmak da mümkündür.

Öteki, ekonominin vicdanıdır. Her dışlanan birey, her görmezden gelinen emek, sisteme sessizce ayna tutar. “Öteki ne sıfatı?” diye sorduğumuzda, aslında şunu sorgularız: Ekonominin öznesi kimdir? İnsan mı, sermaye mi?

Geleceğin ekonomisi, belki de bu soruya vereceği cevapla şekillenecek.

Okuyucuya soru: Sizce, piyasanın dili ötekileri tanımaya başlayabilir mi?

Yorumlarda kendi ekonomik çağrışımlarınızı paylaşın — çünkü bazen bir soru, bir reformun ilk adımıdır.