TTK 124 Madde Nedir?
Türk Ticaret Kanunu (TTK) 124. madde, şirket ortakları arasında yapılan “haksız rekabet” davranışlarıyla ilgili hükümlerdir. Bu madde, şirketlerin kurumsal yapısını ve piyasadaki rekabet ortamını koruma adına önemli bir düzenleme olarak karşımıza çıkıyor. Ancak, bu maddenin gücü ve zayıf yanları arasında ciddi bir çelişki var. TTK 124, ticari hayatın düzenlenmesi için önemli bir adım olabilir, ama o kadar da masum değil. Şimdi, bu maddeye cesurca bir göz atalım, çünkü bazı yönleri gerçekten düşündürücü.
TTK 124’ün Güçlü Yanları: Teorik Olarak Kulağa Harika Geliyor
TTK 124, haksız rekabetin önüne geçmeyi amaçlıyor. Haksız rekabet, bir şirketin piyasa şartlarıyla oynayarak, etik olmayan yollarla rakiplerine zarar vermesi durumudur. Bu maddede yer alan düzenlemeler, aslında şirketlerin birbirlerine karşı adil bir rekabet ortamı yaratmalarını sağlamak için gereklidir. Yani, kısacası; şirketlerin “açık pazar” anlayışına aykırı olarak birbirlerinin haklarını ihlal etmelerinin önüne geçmek hedefleniyor.
Peki, bu ne anlama geliyor? Şirketler artık daha temkinli davranmak zorunda. Kendisini aşırı reklam yaparak ya da rakiplerini karalayarak büyütmeye çalışan işletmelere karşı bir koruma mekanizması kuruluyor. Hani “herkesin bir bedeli vardır” diye düşünülse de, TTK 124 bir nebze de olsa bu tür “kanunsuz kazanç” peşinde koşanların ekmeğine yağ sürebilecek fırsatları engellemeye çalışıyor.
Bu açıdan bakıldığında, TTK 124’ün gerçekten faydalı olduğunu söylemek mümkün. Şirketlerin piyasa koşullarına zarar vermemeleri için bir denetim mekanizması var. Bunu kimse inkar edemez. Haksız rekabetin önlenmesi, adil bir ticaret hayatının en önemli yapı taşlarından biri.
TTK 124’ün Zayıf Yanları: Uygulamada Neler Oluyor?
Ancak, işin pratik kısmına gelince, TTK 124 maalesef tam olarak işler durumda değil. Kanun teoride güzel olabilir, ama sahada işler pek öyle yürümüyor. Hukuki işlemler ve davalar genellikle çok uzun sürüyor ve süreç sonunda elde edilen sonuçlar da tatmin edici olmuyor. Yani, bir şirket haksız rekabet suçlamasıyla karşı karşıya kaldığında, bu durumu “gerçekten” cezalandıracak bir mekanizma yok gibi. Örneğin, şirketler arasında haksız rekabet davalarının ne kadar zaman aldığını ve süreçlerin ne kadar karmaşıklaştığını göz önünde bulundurduğumuzda, uygulamanın ne kadar etkili olduğu sorgulanabilir.
Buradaki en büyük sorun, bu maddede yer alan düzenlemelerin çoğu zaman eksik veya yanıltıcı yorumlanabiliyor olması. Haksız rekabet suçlaması çok geniş bir alanı kapsadığı için, hangi durumların gerçekten “haksız” olduğuna karar vermek çok zorlaşıyor. Kısacası, bu maddeyle ilgili hukuki boşluklar var. TTK 124’ün uygulanabilirliği üzerine yapılan eleştirilerin başında da işte bu pratik sorunlar geliyor.
Ayrıca, şirketlerin birbirlerini rekabeti aşmak için farklı stratejiler kullanmalarının önüne geçmek de kolay değil. “Haksız rekabet” deyip geçmeyin. Bazen, gerçekten rekabetin sınırlarını aşmak için ticaretin sert oyunlarından faydalanan şirketler bile olabilir. Burada sadece kanunu uygulamakla kalmak, etkin denetimle bunu kontrol etmek de gerekiyor. Oysa, maalesef denetimler sıkıntılı ve bazen de ticaretin doğal akışını bozan bir müdahale olarak algılanabiliyor.
Haksız Rekabetin Gerçekten Tanımı Ne Olmalı?
Buradaki en büyük soru, “Haksız rekabet”in sınırlarının ne olacağı. TTK 124, haksız rekabetin çok geniş bir şekilde tanımlanmasına olanak sağlıyor ama bu, bazı durumlarda şirketlerin iş yapma biçimlerine müdahale gibi algılanabiliyor. Eğer haksız rekabetin tanımını çok geniş tutarsanız, o zaman her iş uygulaması bir “suç” haline gelebilir. Örneğin, bir şirket pazarlama stratejilerini rakiplerinden daha agresif şekilde benimsemişse, bunun haksız rekabet sayılması gerekmiyor. Ama işte, bazen o çizgiyi aşmak da çok kolay olabiliyor.
Peki, haksız rekabetin önüne geçmek adına yapılan düzenlemeler gerçekten şirketleri nasıl etkiliyor? Gerçekten serbest piyasa ekonomisinde rekabeti teşvik etmek mi gerekiyor, yoksa rekabetin sınırlarını çizen, şirketlerin her adımını izleyen bir sistem mi kurulmalı? Bu sorular oldukça kafa karıştırıcı. Haksız rekabetle ilgili düzenlemelerin kim için faydalı olduğu ve kimlere zarar verdiği konusunda net bir görüş birliği yok.
TTK 124’ün İleriye Dönük Etkileri
Sonuçta, TTK 124 maddesinin uzun vadede Türkiye’deki ticaret hayatına nasıl etki edeceğini görmek zor. Bu madde, rekabetin adil bir şekilde yapılmasını sağlamak adına oldukça önemli bir düzenleme olsa da, uygulamada ne kadar yerleşeceği şüpheli. Peki, ya gerçekten de şirketler haksız rekabetten çekinmeye başlayacak mı? Yoksa bu madde, bir zamanlar “tartışmalı” olan ama hiçbir zaman etkin uygulanamayan bir başka yasa mı olacak?
Bir de şu var: Bu madde sadece şirketler arasında değil, tüm piyasa düzeni için kritik. Bu kadar karmaşık bir düzenleme, gerçekten piyasa aktörlerinin iş yapış biçimlerini ne kadar dönüştürür? Rekabetin etik kurallara göre yapılması, son tahlilde kim için faydalı olabilir? Sonuçta, ticaretin tamamen etik kurallara uygun olmasını savunmak kolay değil, çünkü herkesin çıkarı birbirine bağlı ve bu da bazen “adil rekabet”i sorgulamaya itiyor.
Sonuç
TTK 124, teorik olarak güçlü bir düzenleme olabilir, ancak pratikte birçok sorunu beraberinde getiriyor. Adil rekabetin sağlanması için iyi niyetle çıkarılmış bir yasa olsa da, uygulamada zorluklarla karşılaşıyor. Bu maddenin etkinliği, zamanla daha fazla tartışmaya yol açacaktır. Şu anda, adaletin sağlanması adına doğru bir adım olabilir, ama bir süre sonra bu maddeyi tartışanlar daha da artacak gibi görünüyor.