Kan Heterojen mi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul’da sokakta, toplu taşımada, ya da işyerinde her gün karşılaştığım farklı insanları gözlemlediğimde, bazen farklılıklar o kadar belirgin oluyor ki, bir noktada kendimi sormadan edemiyorum: Kan heterojen mi? Yani, insanlar arasındaki farklar sadece biyolojik değil, toplumsal ve kültürel olarak da heterojen mi? Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında baktığımda, aslında bu sorunun çok daha derin ve karmaşık bir yanıtı olduğunu fark ediyorum.
Bu yazıda, toplumsal bağlamda heterojenliğin nasıl işlediğini ve insanların bu çeşitlilikle nasıl yüzleştiğini inceleyeceğim.
Toplumsal Cinsiyet ve Heterojenlik
Kan heterojen mi sorusunu, toplumsal cinsiyet perspektifinden ele almak, bazen düşündüğümüzden çok daha derin bir soruya dönüşebiliyor. İstanbul’da bir sabah işe giderken, dolmuşta yan yana oturduğum bir adamın sesindeki öfke, “Kadınlar hep şikayet ediyor, ne işinize yarıyor ki?” şeklindeki cümleleri beni çok etkiledi. O anda fark ettim ki, toplumsal cinsiyetin heterojenliği, sadece biyolojik farklardan ibaret değil. Birçok erkek, özellikle patriyarkal toplumlarda büyümüş olanlar, kadınların sesini duyurmaya çalışmasının “aşırılık” ya da “tartışılacak bir şey” olarak görülmesini normal karşılıyorlar. Bu, aslında toplumda ne kadar heterojen bir yapının olduğunun açık bir göstergesiydi.
Kadınlar için de aynı şekilde, cinsiyetçilikle her gün karşılaşmak, toplumsal cinsiyet rollerinin baskılarına maruz kalmak, bu heterojenliğin bir parçası. Bir arkadaşımın, “Toplumda her zaman cinsiyetinden dolayı ikinci sınıf muamelesi görüyorum” dediği anı hiç unutamıyorum. Çünkü bu cümle, aslında her gün karşılaştığı bir gerçekliği yansıtıyordu. Hangi yaşta, hangi meslek dalında, hangi sosyal sınıfta olursa olsun, kadınların maruz kaldığı cinsiyetçi söylemler ve davranışlar bu heterojen yapının başka bir boyutunu oluşturuyor.
Çeşitlilik: Heterojenliğin Bir Diğer Yüzü
İstanbul gibi büyük bir şehirde, çeşitlilik hemen gözlemlenebilir. Farklı etnik kökenler, dinler, yaşam biçimleri ve kimlikler… Her gün yürüdüğümüz sokaklarda, birbirinden çok farklı geçmişlere sahip insanlarla karşılaşıyoruz. Toplu taşımada, kafelerde, işyerlerinde… Hepsi birbirinden farklı yaşam biçimlerini ve kimlikleri taşıyor. Ancak, bu çeşitliliğin hepimiz için eşit ve adil bir şekilde kabul edilip edilmediği başka bir soru.
Bir akşam, iş çıkışı vapura binerken, yanımda oturan bir grup gencin söyledikleri, bu heterojenliğin bazen ne kadar zorlayıcı olabildiğini gösterdi. “Biz Kürtler hiçbir zaman bu toplumda hak ettiğimiz yere gelmeyeceğiz,” dedi biri, diğerleri de başlarını onaylar şekilde salladı. O an, çeşitliliğin sadece yüzeyde görünen farklılıklar olmadığını, bu farklılıkların ne kadar derin toplumsal bir bölünmeye yol açabileceğini fark ettim. Çeşitli etnik gruplara mensup olmak, sadece dil, kültür veya din farklılıklarından ibaret değil; aynı zamanda bu farklılıkların toplumsal yapıda nasıl algılandığı ve nasıl bir baskı oluşturduğu da heterojenliğin bir parçası.
Yine bir başka örnek, iş yerimde yaşadığım bir durumdu. Bir arkadaşımın başörtüsü nedeniyle sürekli olarak iş yerinde “farklı” görülmesi, bazen onu küçümseyen, bazen de “özel muamele” gösteren bir tavırla karşılaşması, bu çeşitliliğin yalnızca bir imaj meselesi olmadığını, toplumsal bir eşitsizlik yarattığını gösteriyor. Başörtülü bir kadın, iş yerinde profesyonel bir şekilde çalışırken, her an bu çeşitliliğe dair önyargılarla karşılaşıyor. Bu, kanın heterojenliğinin bir başka boyutudur: toplumsal kimlikler ve bu kimliklerin taşıdığı anlamlar.
Sosyal Adalet ve Heterojenlik
Sosyal adalet, heterojenliğin kabulü ve eşit fırsatlar sunulması açısından kritik bir kavramdır. Her gün karşılaştığım insanlara bakarak, Türkiye’deki sosyal adaletin gerçekten yerleşip yerleşmediğini sorguluyorum. Kendi sivil toplum kuruluşumda çalışırken, daha adil bir toplum yaratma çabasında olan bir grup insanla bir arada olmak, heterojenliğin sosyal adaletle nasıl iç içe geçtiğini daha iyi anlamama yardımcı oluyor. Ancak, tüm bu çabalar bazen yetersiz kalabiliyor. Çünkü bir toplumsal yapının her bireyi eşit biçimde kabul etmesi ve ona eşit fırsatlar sunması, toplumsal önyargıları ve eşitsizlikleri aşmayı gerektiriyor.
Bir akşam metroda, bir kadının, sokakta yaşadığı cinsiyet temelli şiddetle ilgili yaptığı konuşma, sosyal adaletin her an ne kadar hayati bir mesele olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Kadın, sokaklarda rahatça yürüyebilmenin, toplu taşımada korkusuzca seyahat etmenin ne kadar önemli olduğunu, bu basit hakların bile çoğu zaman nasıl gasp edildiğini anlatıyordu. Bu tür anlar, sosyal adaletin gerçekten herkes için geçerli olup olmadığını sorgulamama neden oluyor. Heterojen bir toplumda, her bireyin eşit haklara sahip olması çok daha zorlayıcı bir hale gelebiliyor.
Kan Heterojen mi? Sonuç
Kan heterojen mi sorusunu yalnızca biyolojik bir perspektiften değil, toplumsal ve kültürel açılardan da değerlendirdiğimizde, bu sorunun çok daha karmaşık ve çok katmanlı olduğunu görmek zor değil. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında heterojenlik, hayatın her alanında etkilerini gösteriyor. İnsanların yaşadığı farklı deneyimler, bu heterojenliğin sadece bireysel değil, toplumsal düzeyde de ne kadar derin olduğunu ortaya koyuyor.
Bireylerin kimlikleri, geçmişleri, toplumsal rollerine bakıldığında, aslında her şeyin ne kadar farklı ve çeşitli olduğunu kabul etmek gerekiyor. Bu farklılıkları anlamak ve bu heterojen yapının adaletli bir şekilde kabul edilmesini sağlamak, herkes için daha eşit bir toplum yaratma yolunda atılacak ilk adımlardan biri olabilir.